थोडक्यात उत्तर
भारतात ड्रोनने कीटकनाशकाची सुरक्षित फवारणी करण्यासाठी फक्त ड्रोन वापरासाठी मान्यताप्राप्त उत्पादने वापरा, लेबलवरील मात्रा आणि ड्रोन फवारणीची सरकारी SOP पाळा, द्रावण तयार करताना PPE घाला, शांत हवामानात घरे, पाणी आणि मधमाशांच्या पोळ्यांपासून बफर झोन ठेवून फवारणी करा, शेजाऱ्यांना आधी कळवा आणि प्रत्येक फवारणीची लेखी नोंद ठेवा.
महत्त्वाचे मुद्दे
- प्रत्येक नोंदणीकृत कीटकनाशक ड्रोन वापरासाठी मान्यताप्राप्त नाही — फवारणीपूर्वी तपासा.
- वाहून जाणे हा मुख्य धोका आहे; उंची, थेंबाचा आकार आणि वारा ते किती होईल हे ठरवतात.
- पायलट शेताबाहेर राहतो, तरीही द्रावण तयार करणे, भरणे आणि स्वच्छतेत PPE आवश्यक आहे.
- उत्पादन, मात्रा, तारीख आणि क्षेत्राची नोंद शेतकरी आणि ऑपरेटर दोघांचे संरक्षण करते.
फक्त मान्यताप्राप्त उत्पादने वापरा
भारतात कीटकनाशकांची नोंदणी केंद्रीय कीटकनाशक मंडळ व नोंदणी समिती (CIB&RC (नवीन विंडोमध्ये उघडते)) करते. ड्रोनने फवारणीसाठी असे उत्पादन आणि वापर हवा जो या पद्धतीसाठी मान्यताप्राप्त आहे. मान्यताप्राप्त यादी वाढत आहे, म्हणून तुमच्या कृषी विभागाकडून, KVK कडून किंवा उत्पादनाच्या लेबल व माहितीपत्रकावरून सध्याची स्थिती तपासा.
ड्रोन वापरल्याने लेबलवरील प्रति एकर मात्रा बदलत नाही. जे बदलते ते म्हणजे पाण्याचे प्रमाण, जे खूप कमी असते, त्यामुळे द्रावण जास्त घट्ट असते. द्रावण अचूक तयार करणे आवश्यक आहे.
ड्रोन फवारणी SOP मध्ये काय समाविष्ट आहे
उड्डाणापूर्वी
- ड्रोन नोंदणीकृत आणि पायलट प्रमाणित; एअरस्पेस झोन तपासलेला
- अडथळे, बफर झोन आणि सुरक्षित लँडिंगच्या जागेसाठी शेताचा सर्व्हे
- शेजारी आणि स्थानिक समुदायाला सूचना
- हवामानाची तपासणी — वारा, तापमान आणि पावसाचा अंदाज
फवारणीदरम्यान
- लोक आणि जनावरांना परिसराबाहेर ठेवा
- ठरलेली उंची, वेग आणि प्रवाह दर राखा
- वारा वाढल्यास किंवा फवारणी लक्ष्यापासून भरकटल्यास थांबा
फवारणी वाहून जाणे कसे रोखावे
| कारण | परिणाम | काय करावे |
|---|---|---|
| वाऱ्याचा वेग | जास्त वारा, जास्त वाहून जाणे | शांत तासांत फवारणी; झोतात थांबा |
| उंची | जास्त उंच उड्डाण, जास्त वाहून जाणे | पिकावर एकसारखी, कमी उंची ठेवा |
| थेंबाचा आकार | बारीक थेंब दूरवर वाहतात | संवेदनशील ठिकाणांजवळ जाड थेंब |
| तापमान | उष्णतेत थेंब उडून जातात | उष्ण दुपार टाळा |
| बफर झोन | लक्ष्य नसलेल्या भागांचे संरक्षण | घरे, पाणी आणि मधमाशांजवळ जागा सोडा |
वैयक्तिक सुरक्षा चेकलिस्ट
- द्रावण तयार करताना हातमोजे, मास्क किंवा रेस्पिरेटर, चष्मा आणि पूर्ण बाह्यांचे कपडे
- हवेशीर जागी द्रावण तयार करा, पिण्याच्या पाण्याजवळ कधीही नाही
- कीटकनाशक हाताळताना काहीही खाऊ, पिऊ किंवा धूम्रपान करू नका
- कामानंतर हात आणि कपडे धुवा
- शेतावर प्रथमोपचार किट आणि उत्पादनाचे लेबल ठेवा
मधमाशा, पाणी आणि शेजाऱ्यांचे संरक्षण
कीटकनाशकाचे वाहून जाणे शेताच्या सीमेवर थांबत नाही. नियोजनातील काही जादा मिनिटे परागीभवन करणारे कीटक, जलस्रोत आणि शेताभोवती राहणाऱ्या लोकांचे संरक्षण करतात — आणि शेतकऱ्याला वादांपासून वाचवतात.
परागीभवन करणारे कीटक
जवळ मधमाशांची पोळी आहेत का ते शोधा आणि फवारणीपूर्वी मधमाशीपालकाला कळवा. मधमाशा अन्न शोधत असताना — सहसा सकाळी उशिरापासून दुपारपर्यंत — फुलोऱ्यातील पिकावर फवारणी करू नका, जोपर्यंत लेबल स्पष्ट परवानगी देत नाही.
जलस्रोत आणि मत्स्य तलाव
तलाव, कालवे, विहिरी आणि मत्स्यपालन केंद्रांजवळ बफर पट्टा सोडा. ड्रोनची टाकी कधीही थेट जलस्रोतावर भरू किंवा धुवू नका, आणि रिकामे डबे पाण्यापासून दूर ठेवा.
घरे, शाळा आणि जनावरे
उड्डाण असे ठरवा की ड्रोन घरे आणि रस्त्यांपासून दूरच्या दिशेने फवारणी करेल, आणि जनावरांना बांधून किंवा दूर हलवून ठेवा. वारा संवेदनशील ठिकाणाकडे वळल्यास थांबून वाट पाहा.
काढणीपूर्व अंतर आणि अवशेष
प्रत्येक कीटकनाशकाच्या लेबलवर काढणीपूर्व अंतर लिहिलेले असते — शेवटची फवारणी आणि काढणी यांच्यातील किमान दिवस. ड्रोन फवारणीमुळे हे बदलत नाही. भाजीपाला, फळे आणि निर्यात पिकांत शेवटची ड्रोन फवारणी काळजीपूर्वक ठरवा आणि अवशेष तपासणीच्या परिस्थितीसाठी नोंदी ठेवा.
जबाबदाऱ्या: शेतकरी विरुद्ध ड्रोन ऑपरेटर
ड्रोनने सुरक्षित कीटकनाशक फवारणी हे सामायिक काम आहे. कोण काय करेल हे स्पष्ट असल्याने अपघात किंवा खराब परिणामांना कारणीभूत ठरणाऱ्या त्रुटी राहत नाहीत.
| काम | शेतकरी | ऑपरेटर |
|---|---|---|
| कीड/रोगाची योग्य ओळख | होय, कृषी तज्ज्ञ किंवा KVK च्या सल्ल्याने | शंका सांगू शकतो |
| मान्यताप्राप्त उत्पादन आणि मात्रा निवडणे | होय | ड्रोन मान्यता आणि लेबल तपासतो |
| शेजाऱ्यांना कळवणे | होय | उड्डाणापूर्वी खात्री करतो |
| ड्रोन नोंदणी, पायलट प्रमाणपत्र, एअरस्पेस तपासणी | — | होय |
| द्रावण, उड्डाण सेटिंग आणि सुरक्षित फवारणी | मदत करतो | होय |
| फवारणीची नोंद | प्रत ठेवतो | तपशील देतो |
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
कोणतेही कीटकनाशक ड्रोनने फवारता येते का?
नाही. फक्त ड्रोन वापरासाठी मान्यताप्राप्त उत्पादने आणि वापरच फवारले पाहिजेत. लेबल पाहा किंवा तुमच्या कृषी विभागाला किंवा KVK ला विचारा.
ड्रोनमुळे कीटकनाशकाची मात्रा बदलते का?
नाही. लेबलवरील प्रति एकर मात्रा तीच राहते. फक्त पाणी कमी होते, त्यामुळे द्रावण जास्त घट्ट असते आणि काळजीपूर्वक मोजले पाहिजे.
ड्रोनने कीटकनाशक फवारणी शेतकऱ्यांसाठी अधिक सुरक्षित आहे का?
पायलट शेताबाहेर राहत असल्याने थेट संपर्क कमी होतो. द्रावण तयार करणे आणि भरण्यात PPE तरीही आवश्यक आहे.
ड्रोन फवारणीत वाहून जाणे कसे कमी करू?
शांत हवामानात फवारणी करा, कमी आणि एकसारखी उंची ठेवा, संवेदनशील ठिकाणांजवळ जाड थेंब वापरा आणि बफर झोन राखा.
ड्रोन फवारणीपूर्वी शेजाऱ्यांना कळवावे का?
होय. SOP मध्ये स्थानिक समुदायाला सूचना देण्याची अपेक्षा आहे, आणि यामुळे लोक, जनावरे आणि मधमाशांच्या पोळ्यांवर चुकून फवारणी होत नाही.
फवारणीची नोंद का ठेवावी?
नोंद सांगते की काय, केव्हा आणि किती फवारले गेले. ती काढणीपूर्व अंतर, अवशेष तपासणी, निर्यातीच्या अटी आणि नंतरच्या कोणत्याही वादात मदत करते.
ड्रोनने कीटकनाशक फवारणीसाठी कोणते PPE लागते?
द्रावण तयार करणाऱ्या, भरणाऱ्या किंवा स्वच्छता करणाऱ्या प्रत्येकासाठी रसायनरोधक हातमोजे, उत्पादनानुसार मास्क किंवा रेस्पिरेटर, चष्मा आणि पूर्ण बाह्यांचे कपडे. लेबलचा सुरक्षा भाग वाचा.
या मार्गदर्शकाबद्दल
- लेखक
- किसान ड्रोन टीम, नोएडा. आम्ही शेतकरी, FPO आणि ड्रोन ऑपरेटर यांच्यासोबत फवारणी, खरेदी आणि प्रशिक्षणाच्या प्रश्नांवर काम करतो.
- पुनरावलोकन
- मोहित सिंह, ड्रोन ऑपरेटर — ड्रोन फवारणीचा 10 वर्षांचा अनुभव
- शेवटचे अपडेट
आम्ही कसे लिहितो
आम्ही काल्पनिक किमती, अनुदानाची रक्कम, उत्पादन किंवा पुनरावलोकने प्रकाशित करत नाही. नियम आणि योजना अधिकृत स्रोतांशी तपासल्या जातात, आणि जे तुमच्या पिकावर, उत्पादनावर किंवा ठिकाणावर अवलंबून आहे ते स्पष्ट लिहिले जाते. चूक आढळली? ईमेल करा enquiry@kisandrone.co.in.